Penaltı, el ve kırmızı kart kararları: Kuralın tam olarak dediği

Rehber 30 Eylül 2026 · 4 dk okuma

Bir maçın kaderini en çok değiştiren üç karar şunlardır: penaltı, el ile oynama ve kırmızı kart. Bunlar aynı zamanda en çok tartışılan kararlardır. Bu rehberde, futbolun kurallarını belirleyen IFAB'ın Oyun Kuralları'nda bu konuların nasıl tanımlandığını sade bir dille özetledik.

Penaltı ne zaman verilir?

Penaltı, savunma yapan takımın oyuncusu kendi ceza sahası içinde ve top oyundayken, normalde direkt serbest vuruş gerektiren bir ihlal yaptığında verilir. Direkt serbest vuruş gerektiren başlıca ihlaller şunlardır:

• Rakibe dikkatsizce, umursamazca ya da aşırı güç kullanarak çelme takmak, itmek, vurmak, tekme atmak, üzerine atlamak ya da çarpmak,
• Rakibi tutmak,
• Rakibin hareketini temasla engellemek,
• Topa elle oynamak (kaleci kendi ceza sahası içinde bu kapsamın dışındadır),
• Rakibe tükürmek ya da ısırmak.

Önemli bir detay: İhlalin yeri belirleyicidir. Temas ceza sahası çizgisinin üzerinde gerçekleşirse, çizgi ceza sahasına dahil olduğu için penaltı verilir.

Penaltı atışının kuralları

Penaltı atışında kalecinin, top vurulduğu anda en az bir ayağının bir kısmı kale çizgisinin üzerinde, hizasında ya da gerisinde olmalıdır. Atışı kullanan oyuncu koşu sırasında aldatma hareketi yapabilir; ancak koşusunu tamamladıktan sonra topa vurmadan önce durup aldatma yapması ihlaldir. Diğer oyuncular top oynanana kadar ceza sahasının ve yayın dışında kalmalıdır.

El ile oynama: Ne zaman ihlal?

El ile oynama, kuralların son yıllarda en çok değişen bölümüdür. Öncelikle kolun nerede başladığını bilmek gerekir: Kurallara göre kolun üst sınırı, koltuk altının alt seviyesidir. Yani omza çarpan top el ile oynama sayılmaz.

Bir oyuncu şu durumlarda el ile oynama ihlali yapmış olur:

1. Topa eli veya koluyla bilinçli olarak dokunursa, örneğin elini topa doğru hareket ettirirse,
2. Eli veya kolu, vücudunu doğal olmayan şekilde büyüttüğü bir pozisyondayken topa dokunursa,
3. Kaza ile de olsa, eli veya koluyla dokunduktan hemen sonra doğrudan gol atarsa ya da top eline çarparak doğrudan rakip kaleye girerse.

"Doğal olmayan pozisyon" ne demek?

Kurallar, oyuncunun o anki hareketine göre kolunun konumunun "haklı gösterilebilir" olup olmadığına bakar. Örneğin kayarak top kesen bir oyuncunun destek için yere koyduğu kol genellikle doğal kabul edilir. Ancak kolunu omuz seviyesinin üzerine kaldırmış ve topu engelleme alanını genişletmiş bir oyuncu, riski kendisi almış sayılır.

Hakemler bu değerlendirmede topun ne kadar yakından geldiğini, oyuncunun tepki verecek zamanı olup olmadığını ve kolun vücuda göre konumunu dikkate alır. Bu yüzden el ile oynama kararları her zaman bir miktar yoruma açıktır.

Kazara el ile oynama ve takım arkadaşının golü

Eskiden bir hücum oyuncusunun kazara eline çarpan top, takım arkadaşının attığı golün iptaline yol açabiliyordu. Güncel kurallarda bu değişti: Kazara el ile oynama, yalnızca aynı oyuncu hemen ardından gol atarsa ya da top doğrudan kaleye girerse ihlal sayılır. Takım arkadaşının attığı gol, kazara el teması nedeniyle iptal edilmez.

Direkt kırmızı kart gerektiren durumlar

Bir oyuncu şu durumlarda doğrudan oyundan atılır:

• Ciddi faul hareketi: Top için yapılan mücadelede rakibin güvenliğini tehlikeye atan ya da aşırı güç kullanılan müdahaleler,
• Şiddetli hareket: Top için mücadele olmaksızın rakibe, takım arkadaşına, hakeme ya da seyirciye yönelik aşırı güç kullanımı,
• Isırmak ya da tükürmek,
• Kesin gol şansını elle engellemek (kaleci kendi ceza sahasında hariç),
• Kesin gol şansını serbest vuruş gerektiren bir ihlalle engellemek (aşağıdaki istisnaya bakın),
• Saldırgan, hakaret içeren ya da küfürlü söz veya hareketler,
• Aynı maçta ikinci sarı kart görmek.

"Üçlü ceza" istisnası

Eskiden ceza sahası içinde kesin gol şansını engelleyen bir oyuncu hem penaltı verdirir, hem kırmızı kart görür, hem de bir sonraki maçta cezalı olurdu. Bu "üçlü ceza" çok ağır bulunduğu için kural yumuşatıldı. Artık savunma oyuncusu ceza sahası içinde, topa oynamaya çalışırken kesin gol şansını engellerse penaltı verilir ama kart sarıya düşer. Ancak tutma, çekme, itme gibi topa oynama girişimi olmayan ihlallerde ya da el ile oynamada kırmızı kart verilmeye devam eder.

Sarı kart ne zaman verilir?

Kırmızı kartı anlamak için sarı kartın sınırını da bilmek gerekir. Sarı kart; umursamazca yapılan fauller, gelişmekte olan umut vadeden bir atağı faulle durdurmak, oyunun yeniden başlamasını geciktirmek, hakem kararlarına sözlü ya da hareketle itiraz etmek ve sportmenliğe aykırı davranışlar için verilir. Hakemin izni olmadan sahaya girmek ya da sahayı terk etmek de sarı kart gerektirir.

VAR bu kararlarda ne yapar?

Penaltı ve direkt kırmızı kart kararları, VAR'ın müdahale edebildiği dört durumdan ikisidir. Ancak VAR yalnızca açık ve net bir hata varsa devreye girer. Yoruma dayalı pozisyonlarda hakem genellikle saha kenarındaki monitöre çağrılır ve son kararı kendisi verir.

Kısa özet

• Penaltı: Ceza sahası içinde direkt serbest vuruş gerektiren ihlal.
• El ile oynama: Bilinçli temas ya da vücudu doğal olmayan şekilde büyüten kol.
• Topa oynama girişimiyle ceza sahasında engellenen kesin gol şansı: sarı kart.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kuralların güncel ve bağlayıcı metni için IFAB Oyun Kuralları'na başvurabilirsin.